Solitaire có tốt cho não không? Những lợi ích thật sự

Có, ở mức khiêm tốn. Solitaire là một bài tập nhẹ nhàng cho sự chú ý bền bỉ và trí nhớ làm việc: bạn ghi nhớ vị trí các lá bài trong đầu, tính trước vài nước và tập trung vào một việc trong mười phút, và đa số mọi người thấy đây là cách thư giãn đáng tin cậy. Nó không phải là cách đã được chứng minh để ngăn suy giảm nhận thức, tăng chỉ số IQ hay chữa bất cứ thứ gì mà bác sĩ phải chữa, dù các kho ứng dụng có ngụ ý gì đi nữa.

Những lợi ích đó đến từ cách game được thiết kế. Phần lớn game trên điện thoại vận hành nhờ áp lực xã hội và kích thích ngày càng mạnh; solitaire là một bài toán khép kín, không có đối thủ, không có khán giả. Mười phần dưới đây đi qua từng lợi ích một, và nói rõ mỗi lợi ích dừng lại ở đâu.

1. Cải thiện sự tập trung và chú ý

Một ván solitaire đòi hỏi toàn bộ sự chú ý của bạn, dù cảm giác không hề nặng nề. Theo dõi vị trí các lá bài, tính các nước đi hợp lệ và đoán trước lá lật tiếp theo từ chồng bài rút có thể mở ra điều gì: tất cả đều cần sự chú ý tập trung bền bỉ. Bạn không thể thắng solitaire khi nửa mắt xem tivi và chỉ liếc vào lá bài vài giây một lần.

Kiểu chú ý vào một việc duy nhất như vậy rất khó có được giữa những thông báo và việc chuyển qua lại giữa các tab, và một ván solitaire là mười phút luyện tập nó. Thói quen đó có theo bạn vào công việc hay việc đọc sách hay không thì một game bài không thể hứa hẹn. Dù sao, mười phút tập trung ấy vẫn là thật.

2. Xây dựng và rèn luyện trí nhớ ngắn hạn

Chơi solitaire hiệu quả đòi hỏi ghi nhớ vị trí của từng lá bài cụ thể: chồng bài úp nào đang giấu lá bạn cần, những lá nào đã đi qua chồng bài bỏ, và chất nào đang đi trước hay tụt lại trên các ô đích. Đây là việc vận dụng trí nhớ một cách chủ động, không phải tiếp nhận thụ động.

Trí nhớ làm việc là tờ giấy nháp ngắn hạn mà bạn dùng để nhớ một số điện thoại hay làm theo một công thức nấu ăn. Solitaire dựa vào nó liên tục, và mỗi ván chia lại đặt ra một bài toán mới, nên nó không bao giờ biến thành sự lặp lại máy móc. Đó là mô tả những gì game đòi hỏi ở bạn. Nó không phải bằng chứng rằng trí nhớ của bạn sẽ cải thiện đo lường được, và chúng tôi sẽ không khẳng định điều đó.

3. Phát triển tư duy chiến lược và khả năng lên kế hoạch

Mỗi nước đi trong solitaire là một quyết định, và nhiều quyết định trong số đó kéo theo cả chuỗi hệ quả. Bạn nên đưa lá 4 cơ lên ô đích ngay, hay giữ nó trên bàn bài nơi nó đang chặn một lá úp? Bạn lấp cột trống bằng một lá K ngay lập tức, hay chờ một dãy tốt hơn xuất hiện? Đây là những câu hỏi lên kế hoạch chiến lược thực sự, và câu trả lời quyết định kết quả ván bài.

Kiểu ra quyết định có hệ quả trong điều kiện không chắc chắn này xuất hiện ở bất cứ đâu mà một hành động có tác động về sau, từ lên lịch cho tuần làm việc đến quản lý tiền bạc. Solitaire là nơi ít rủi ro để luyện cách tính trước, cân nhắc được mất và rút kinh nghiệm từ kết quả. Bài Cách thắng solitaire với ít nước đi hơn cho thấy một ván bài có thể chứa bao nhiêu tính toán.

4. Giúp giảm căng thẳng thật sự

Giảm căng thẳng là lợi ích mà hầu hết người chơi nhận ra đầu tiên. Solitaire hoạt động như một sự xao nhãng có cấu trúc: đủ cuốn hút để kéo sự chú ý ra khỏi những suy nghĩ lo âu, nhưng không đòi hỏi đến mức tự nó gây căng thẳng.

Nhịp điệu của việc chơi bài, rút, cân nhắc rồi di chuyển, tạo nên một vòng lặp mà nhiều người chơi mô tả là như thiền. Khác với các game hành động dồn dập adrenaline hay các game xã hội mang tính cạnh tranh gây lo lắng về thành tích, solitaire là trải nghiệm riêng tư, ít áp lực. Không ai đánh giá cách bạn chơi, không có đối thủ thời gian thực cần đánh bại, và không có hệ quả nào ngoài chính ván bài. Sự bình yên đó phụ thuộc vào phiên bản bạn chọn. Đồng hồ đếm ngược hay giới hạn thời gian cho mỗi nước đi sẽ mang trở lại đúng thứ áp lực bạn đang muốn tránh, đó là lý do chúng tôi tổng hợp các game solitaire thư giãn không giới hạn thời gian.

Điều đó khiến solitaire hữu ích trong những khoảnh khắc chuyển tiếp: vài phút giữa hai cuộc họp căng thẳng, lúc thả lỏng trước khi ngủ, hay quãng đường đi làm mà nếu không thì bạn sẽ dành để lướt mạng. Một ván ngắn có thể như một lần làm mới đầu óc, giúp bạn bình tĩnh hơn so với lướt mạng xã hội.

5. Rèn sự kiên nhẫn và sức bền cảm xúc

Tên tiếng Anh nguyên thủy của solitaire là Patience, nghĩa là “kiên nhẫn”, và đó không phải sự tình cờ. Bản chất của game là thưởng cho cách chơi kiên nhẫn, cân nhắc và phạt lối chơi bốc đồng. Người chơi vội vàng đi nước mà không suy nghĩ thường thua nhanh hơn; người chơi từ tốn, cân nhắc các lựa chọn và chấp nhận rằng có những ván sẽ không thành sẽ xây dựng được khả năng chịu đựng thực sự trước sự không chắc chắn và thất bại.

Kiên trì với một vấn đề, thử từng cách một cách có phương pháp và chấp nhận kết quả mà không bực bội là những phần nhỏ của điều người ta gọi là sức bền tinh thần, và ván bài nào cũng đòi hỏi chúng. Game còn giúp bạn quen với ý nghĩ rằng có những vấn đề không thể giải quyết dù bạn chơi giỏi đến đâu. Đó là điều đáng luyện tập ở nơi mà thứ đặt cược chỉ là một bộ bài.

6. Tăng khả năng nhận diện quy luật

Người chơi solitaire có kinh nghiệm phát triển được con mắt nhìn ra các mẫu hình lá bài mà người mới chưa có. Họ phát hiện những thế bài nguy hiểm, nhìn ra sớm các chuỗi nhiều nước đi và cảm nhận được nước nào sẽ có lợi hay có hại cho thế bài của mình. Khả năng nhận diện quy luật bằng thị giác này là kỹ năng rõ ràng nhất mà game rèn luyện, và nó tiến bộ nhanh khi luyện tập.

Kỹ năng đó có chuyển sang được ngoài game hay không vẫn còn là câu hỏi bỏ ngỏ, nên chúng tôi sẽ không thổi phồng nó. Điều rõ ràng là rèn luyện nó giống chơi hơn là làm việc. Mỗi biến thể solitaire rèn nó theo một cách khác nhau, nên bài Các loại solitaire: 10 biến thể là nơi phù hợp để tìm biến thể thử thách bạn nhiều nhất.

7. Hỗ trợ thói quen thư giãn trước khi ngủ

Nhìn màn hình trước khi ngủ không phải là điều lý tưởng, và một game bài không thay đổi được điều đó. Nhưng việc bạn làm trên màn hình cũng quan trọng. Tin tức, mạng xã hội và các game hành động nhịp nhanh được tạo ra để giữ bạn luôn bị kích thích; solitaire chỉ giao cho phần trí óc chuyên giải quyết vấn đề của bạn một việc nhẹ nhàng và có hồi kết, giống giải ô chữ hơn là lướt bảng tin.

Nhiều người chơi dùng một ván ngắn buổi tối để thoát khỏi chế độ làm việc trước khi ngủ. Bí quyết là giữ cho nó nhẹ nhàng thay vì cố đuổi theo chiến thắng, nghĩa là sẵn sàng dừng lại sau một ván thua cũng như sau một ván thắng. Nếu bạn chơi trên điện thoại vào buổi tối, hãy giảm độ sáng và quyết định khi nào sẽ dừng trước khi bắt đầu.

8. Hoạt động trí óc dễ tiếp cận ở mọi lứa tuổi

Solitaire dễ học ở mọi lứa tuổi. Một đứa trẻ có thể nắm luật cơ bản của Klondike hay TriPeaks trong vài phút, và chiến thuật vẫn đủ hấp dẫn với người lớn và người cao tuổi suốt nhiều thập kỷ. Hiếm có game nào đòi hỏi suy nghĩ thực sự trên một độ tuổi rộng như vậy.

Với người cao tuổi, đây là một trong những cách dễ nhất để duy trì một thói quen hằng ngày cần đến kế hoạch và trí nhớ. Một báo cáo của National Academies năm 2017, Preventing Cognitive Decline and Dementia, nhận thấy bằng chứng về rèn luyện nhận thức là đáng khích lệ nhưng chưa đủ để kết luận, và bằng chứng đó chủ yếu đến từ các chương trình rèn luyện có cấu trúc chứ không phải từ game. Chúng tôi không biết nghiên cứu nào cho thấy riêng solitaire bảo vệ được khỏi suy giảm nhận thức, nên hãy xem nó là một thói quen thú vị chứ không phải một phương pháp điều trị. Điều này cũng đúng với cả họ game bài rộng hơn: nhiều trong số 20 game bài vui cho 2 người mà chúng tôi giới thiệu ở bài khác được ông bà và cháu chơi vui vẻ chỉ với một bộ bài.

9. Khuyến khích một hoạt động số lành mạnh

Không phải thời gian dùng điện thoại nào cũng như nhau. Có một ranh giới hữu ích giữa tiếp nhận thụ động (lướt mạng, xem video) và tham gia chủ động (giải đố, sáng tạo, lên kế hoạch). Solitaire nằm hẳn ở phía chủ động: thay vì tiếp nhận một dòng nội dung, bạn đưa ra quyết định, ghi nhớ thông tin và tính trước.

Vậy nên nếu đằng nào bạn cũng rút điện thoại ra trong những khoảng trống ngắn đó, solitaire là cách dùng chúng tốt hơn so với lướt mạng. Bạn kết thúc lượt chơi khi đã hoàn thành một điều gì đó, thay vì chỉ được nhồi thêm nội dung.

10. Mang lại cảm giác thỏa mãn khi hoàn thành

Thắng một ván solitaire, nhất là một ván khó, mang lại cảm giác thành tựu thật sự. Điều này không hề nhỏ. Sự thỏa mãn khi hoàn thành là cảm giác rằng một vấn đề đã được bắt tay vào, xử lý từng bước và giải quyết xong. Khi có quá nhiều việc dường như không có hồi kết hoặc mơ hồ, một game bài với điều kiện thắng rõ ràng đem lại một hành trình trọn vẹn.

Ngay cả những ván thua cũng mang lại một kiểu khép lại: ván bài đã chơi xong, bạn đã làm hết khả năng với những gì mình có, và kết quả là rõ ràng. Không còn gì dang dở. Có mở đầu, có diễn biến và có một kết thúc dứt khoát là một phần lý do khiến solitaire thỏa mãn theo cách mà những dòng tin vô tận không làm được.

Chơi solitaire một cách chánh niệm

Những lợi ích kể trên đến từ cách chơi chánh niệm, chú tâm chứ không phải từ những buổi chơi kéo dài hàng giờ. Dưới đây là vài nguyên tắc đơn giản:

• Đặt giới hạn thời gian trước khi bắt đầu và giữ đúng. Năm đến mười lăm phút thường là lý tưởng.
• Chơi mà không làm việc khác cùng lúc. Lợi ích nhận thức đến từ sự tham gia tập trung.
• Bình thản chấp nhận những ván khó. Có những thế bài không có lời giải, và đó là một phần của game chứ không phải thất bại.
• Trân trọng quá trình, không chỉ kết quả. Phần lớn lợi ích nằm ở tư duy chiến lược trong lúc chơi.
• Dùng solitaire như một hoạt động nghỉ ngơi có chủ ý, không phải thói quen màn hình mặc định.

Không điều nào ở đây là lời khuyên y khoa, và một game bài không phải là phương pháp điều trị. Điều nó chắc chắn mang lại là mười lăm phút bình yên đòi hỏi bạn một chút suy nghĩ. Nếu bạn muốn có những phút đó trên điện thoại, Solitaire Castle Royal là game TriPeaks của chúng tôi: 15,000+ màn chơi, các màn tiêu chuẩn không tính giờ, và không cần xu để bắt đầu, dù đây là game có tiến trình với sự kiện và phần thưởng, nên hãy tự đặt điểm dừng cho mình. Bạn cũng có thể đọc bài Vì sao mọi người yêu thích solitaire TriPeaks hoặc bài Lịch sử của Solitaire.